Erbaa arapça dört demek. Osmanlı Döneminde Erek, Karayaka, Sonusa ve Taşabat (Taşova) nahiyeleri Nevahi-i Erbaa (Dört Nahiye) olarak adlandırılmış. Erek Nahiyesi zamanla gelişerek 1872 yılında  Amasya Sancağı’na bağlı bir ilçe olarak teşkilatlandırılmış, daha önce nahiyenin genel adı olan Erbaa yeni ilçenin de adı olmuştur. 1892 yılında ise Tokat’ta bağlanmıştır.

Mikro klima özelliğine sahip Erbaa, Orta Karadeniz ile İç Anadolu Bölgesi iklimleri arasında bir geçiş özelliği gösterir.  Toprak çeşidi itibariyle de yarı nemli iklim bölgelerinin toprakları içerisinde yer alır.

Erbaa, antik çağlardan günümüze kadar pekçok medeniyete evsahipliği yapmıştır. Hitit, Frig, Roma, Bizans, İlhanlı, Danişment, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluğu emaneti olan tarihi-turistik yerlerimize ve doğal güzelliklerimizi hep beraber gezelim.

İmbat Deresi’nin ilçe merkezinden ayırdığı Horoztepe’nin tarihi geçmişi M.Ö. 4000 yıllarına kadar uzanır. Yapılan kazılar sonucu Horoztepe’den çıkan eserler “başka yerde bulunmayan buraya has olanlar” ve “Alacahöyük ve diğer merkezlerde bulunanlara bağlananlar” diye ikiye ayrılmaktadır. Bunlarda “Çocuğunu emziren ana heykelciği” Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri Müzesinde görülebilir. Tarihi eserlerden bir kısmı Amasya ve Tokat Müzelerinde sergilenmektedir. Ne yazık ki bir kısmıda yurt dışına kaçırılarak halen Newyork ve Paris Müzelerinde bulunmaktadır. Diğer höyük ve tümülüsler ise Tepecik, Örümcek Tepesi ve Kale Tepesi’dir.    

Bir diğer önemli tarihi kalıntı ise Boğazkesen Kalesi ve Köprüsü’dür. Köprünün ayağında taşa işlenmiş iki adet haç işareti bulunmaktadır. Buranın büyüklerinin söylediğine göre önceleri köprüde Selçuklu arması olan Kartal figürü de varmış. Danişment, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı eseri olan köprü tarihte Amasya- Niksar bağlantısını sağlayarak görev yapmıştır.  

Amasya’daki kral mezarlarına benzer bir mezar da Bağpınar Köyündeki Emeri Kalesi’ndedir. Buranın Helenistik Çağda tarihi bir yerleşim birimi olduğu bilinmektedir. Kaledeki mezar ile Teknetaş’taki  üç mezarın Men tapınaklarının ruhani liderlerine ait olduğu sanılmaktadır. Simeri Kalesi, Delikli Kaya, Ahret Dağ- Dibek Kalesi, Ulu Pınar, Yer Köprü, Dikili Taş ve Roma Dönemi kaynak tapınaklarından olduğu söylenen Kilise Suyu tarihi kalıntılardır.

Anadolu’daki ahşap camilerin sağlam kalabilmiş en güzel ve zengin örneklerinden biri olan Fidi (Silahtar Ömer Paşa) Camii’nin yapım kitabesi günümüze gelememiştir. Yapım üslubundan 13. yüzyıl Selçuklu motiflerinin 18.yüzyılda bu camide kullanıldığı anlaşılmaktadır.

Böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan Sarısu, Sakarat, Boğalı, Osmanköy, Hacıali ve Canbolat Yaylaları,   Düden Gölü (Kızılotluk), dört vilayete sınır (Samsun, Amasya, Tokat, Ordu) Hasan Uğurlu Baraj Gölü ve M.Ö. 280 yıllarında Pont Krallığı hükümdarlarından Farmakes’in Akdenizli hanımının   memleket özlemini gidermesi için ilçenin Çatalan bölgesine dikilen ve dünyada sadece Lübnan’da yetişen Lübnan sedirlerinin bulunduğu Sedirlik Mevkii Erbaa’ya doğal bir park görünümü vermektedir.

Tarihte Erbaa’nın üzerinde yeraldığı Kelkit Vadisi önemli bir geçittir. Doğu-Batı seferlerinde ordular bu vadi yolunu kullanmışlardır. Onun için halk bugün bu yola “Uluyol” der. Evliya Çelebi Uluyol’dan üç defa geçmiştir. Şimdilerde Samsun- Erzurum karayolu Erbaa’dan geçmektedir.

Erbaa her mevsimde güzeldir ama her yıl Temmuz ayının ortasında düzenlenen ve üç gün süren “Kültür, Sanat ve Yayla Şenlikleri”  ile Boğazkesen’de (Kale Boğazı) bu yıl ilki düzenlenen ve gelenekselleştirilmesi planlanan “Rafting Günleri” Erbaa’ya gelmek için en güzel dönem olacaktır...